Çene Cerrahisi

Ağız, diş ve çene cerrahisi; ağız, çeneler, yüz, çene eklemi, üst çene sinüsleri ve çevresindeki bölgelerin cerrahi tedavi gerektiren hastalıklarıyla ilgilenir. Bu sayfada en sık karşılaşılan dört konu anlatılıyor:

• Gömülü dişler, özellikle yirmi yaş dişleri
• Çene kistleri
• Çene ve yüz kırıkları
• Dudak-damak yarığı

İmplant, ortognatik cerrahi ve çene eklemi rahatsızlıkları ayrı sayfalarda ele alınıyor (bkz. Ortognatik Cerrahi, Çene Eklemi).

Gömülü diş, gelişimini tamamlamış ama ağız içindeki yerine sürememiş, diş eti, çene kemiği ya da damak içinde kalmış dişe denir. En sık alt ve üst yirmi yaş dişleri, köpek dişleri ve küçük azı dişleri gömülü kalır. Bazen kişi bunu kendisi fark eder; çoğu zaman ise muayenede ya da çekilen bir röntgende ortaya çıkar.

Bir kısmı hiç şikâyet yaratmaz; bir kısmı ise zamanla sorun çıkarır.

Gömülü yirmi yaş dişi ne zaman çekilmeli?

Her gömülü yirmi yaş dişinin çekilmesi gerekmez. Tamamen kemik içinde, belirti vermeyen ve çevresine zarar vermeyen dişler belli aralıklarla röntgenle takip edilebilir. Çekim genellikle şu durumlarda önerilir:

• Yarı sürmüş dişin çevresinde tekrarlayan diş eti iltihabı, ağrı, şişlik ya da ağız kokusu (perikoronit)
• Yirmi yaş dişinde ya da önündeki dişte çürük; temizlenemeyen bölgede önündeki dişin kökünde hasar
• Dişin çevresinde kist oluşması
• Ortodonti ya da çene ameliyatı planı nedeniyle çekilmesi gerekmesi
• Tekrarlayan enfeksiyonlar

Genç yaşta, kökler tam gelişmeden önce yapılan çekimlerde iyileşme genellikle daha kolaydır. Karar, dişin konumu ve sinire yakınlığı röntgende ya da tomografide değerlendirilerek birlikte verilir.

Gömülü diş çekimi nasıl yapılır?

Gömülü diş, üzeri kemik ya da diş eti ile kaplı olduğu için normal bir diş gibi çekilmez; küçük bir cerrahi işlemdir.

1. Değerlendirme. Panoramik röntgen ile dişin konumu görülür. Kök, alt dudağa his veren sinire yakınsa 3 boyutlu tomografi çekilir.
2. Uyuşturma. Bölge lokal anestezi ile uyuşturulur; işlem sırasında ağrı hissedilmez, basınç hissedilebilir. Kaygılı hastalarda ve birden fazla dişin aynı seansta alındığı durumlarda farklı seçenekler konuşulur.
3. Çekim. Diş eti küçük bir kesiyle kaldırılır, gerekirse dişin üzerindeki kemik azaltılır. Diş gerekirse parçalara ayrılarak çıkarılır; bu, çevre dokulara daha az zarar vermek içindir.
4. Kapatma. Bölge temizlenir ve dikişle kapatılır. İşlem dişin konumuna göre genellikle 20–60 dakika sürer.

Çene kisti, çene kemiğinde ya da yumuşak dokularda oluşan, genellikle içi sıvı dolu bir boşluktur. Kistlerin çoğu iyi huyludur; ancak müdahale edilmezse zamanla büyüyerek kemiği inceltebilir, dişleri yerinden oynatabilir ya da sinire baskı yapabilir.

Bazı kistler hiçbir belirti vermez ve rastlantısal olarak röntgende görülür. Belirti verdiğinde şunlar olabilir:

• Bölgede şişlik, ağrı ya da yanma
• Ağız içine ya da dışına açılan iltihaplı akıntı
• Dişlerde sallanma ya da yer değiştirme
• Sinire baskıya bağlı dudakta ya da çenede his azalması
• Ağız açmada kısıtlılık

Kistler panoramik röntgen ve 3 boyutlu tomografi ile görülür. Tedavi genellikle kistin cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Büyük kistlerde önce kistin küçültülmesi amacıyla aşamalı bir yöntem planlanabilir. Çıkarılan doku mutlaka patolojik incelemeye gönderilir; kesin tanı bu incelemeyle konur. Kistin tekrarlayıp tekrarlamadığı düzenli röntgen kontrolleriyle takip edilir.

Düşme, trafik kazası, spor yaralanması ya da darp sonucu alt çene, üst çene, elmacık kemiği ve göz çevresi kemiklerinde kırıklar olabilir. Bu yaralanmalara maksillofasiyal travma denir.

Tedavi edilmeyen ya da geç tedavi edilen kırıklar yüzde şekil bozukluğuna, ısırma ve çiğneme sorunlarına, ağız açmada kısıtlılığa ve konuşma güçlüğüne yol açabilir. Şu belirtilerden biri varsa beklemeden başvurulmalıdır:

• Dişlerin eskisi gibi kapanmaması
• Ağzı açarken ya da kapatırken ağrı ve kısıtlılık
• Yüzde asimetri, çökme ya da belirgin şişlik
• Dudakta, çenede ya da yanakta uyuşukluk
• Elmacık kemiği kırıklarında çene hareketinde kısıtlılık ya da çift görme

Bilinç kaybı, göz, boyun ya da başka ciddi yaralanma şüphesinde önce acil servise başvurulmalıdır. Tedavi, kırığın yerine ve türüne göre belirlenir: bazı kırıklar kapalı yöntemlerle ve dişlere takılan aparatlarla, bazıları ise kırık parçaların yerine getirilip küçük titanyum plaklarla sabitlenmesiyle tedavi edilir.

Dudak ve damak yarığı, bebeğin anne karnındaki gelişiminin erken haftalarında dudak ve damağın tam birleşmemesiyle oluşan doğumsal bir durumdur ve yaklaşık her 1.000 doğumda bir görülür. Ailelerin telaşlanmasına gerek yoktur; bu durumun tedavisi vardır ve ekip çalışmasıyla yürütülür.

Bebek doğumdan kısa süre sonra ağız, diş ve çene cerrahisi uzmanı ve ortodontist tarafından değerlendirilmelidir. Yarığın tipine göre beslenmeyi kolaylaştıran ve dokuların düzenli gelişmesini destekleyen ağız içi aparatlar hazırlanabilir. Dudak ve damak ameliyatlarının zamanlaması bebeğin kilosuna, genel sağlığına ve yarığın tipine göre belirlenir; ameliyatlar genellikle bebeklik döneminde, önerilen yaşlarda yapılır. Çocuk büyüdükçe konuşma terapisi, ortodonti, gerekirse kemik grefti ve ileri yaşlarda çene düzeltme ameliyatı da sürecin parçası olabilir. Takip; kulak burun boğaz, çocuk hekimi ve konuşma terapisti gibi uzmanlarla birlikte yapılır.

Aşağıdakiler en sık yapılan işlem olan gömülü diş çekimi için geçerlidir; kist ve kırık ameliyatlarında riskler işlemin kapsamına göre ayrıca konuşulur.

• İlk günlerde şişlik, morarma, ağrı ve ağız açmada kısıtlılık (beklenen, geçici durumlardır)
• Kuru soket (alveolit): Çekim yerindeki kan pıhtısının erken çözülmesiyle birkaç gün sonra artan ağrı; sigara riski artırır, basit müdahaleyle tedavi edilir
• Enfeksiyon ya da kanama
• His değişikliği: Alt yirmi yaş dişinin kökü sinire yakınsa alt dudakta, çenede ya da dilde uyuşukluk. Çoğu zaman geçicidir, nadiren kalıcı olabilir; bu yüzden sinire yakın dişlerde tomografi ile planlama yapılır.
• Üst yirmi yaş dişlerinde sinüs ile ağız arasında açıklık oluşması (nadir)
• Komşu dişte ya da dolgusunda hasar (nadir)

• İlk 24 saat. Tampon önerilen süre ısırılır. Soğuk uygulama yapılır; ağız çalkalanmaz, tükürülmez, pipetle içilmez, sigara içilmez. Sıcak değil ılık ve yumuşak gıdalar tercih edilir.
• 2–3. gün. Şişlik en fazladır, sonra azalmaya başlar. Önerilen ilaçlar düzenli kullanılır; hekimin önerisiyle hafif tuzlu su ile nazik çalkalamaya başlanabilir.
• İlk hafta. Yumuşak beslenme sürer, çekim tarafında çiğnenmez. Dikişler 7–10. günde alınır ya da kendiliğinden eriyen dikiş kullanıldıysa beklenir.
• 2–4 hafta. Diş eti iyileşir. Kemiğin tamamen dolması birkaç ay sürer, ama bu dönemde günlük hayat normaldir.