Ortognatik Cerrahi Hangi Durumlarda Gerekir? Diş Teli mi, Çene Ameliyatı mı?

Kapanış bozukluklarının iki temel kaynağı vardır:

• Dişsel sorun: Çene kemikleri birbiriyle uyumludur ama dişler yanlış dizilmiş ya da eğilmiştir. Çapraşıklık, aralıklar ve dişlerin öne ya da geriye eğimi bu gruptadır. Bu sorunlar çoğunlukla ortodonti (diş teli ya da şeffaf plak) ile düzeltilebilir.
• İskeletsel sorun: Sorun çene kemiklerinin boyutunda ya da konumundadır. Örneğin alt çene üst çeneye göre fazla uzundur ya da geridedir. Dişler düzgün dizilse bile çeneler uyumsuz olduğu için kapanış ve yüz dengesi bozuk kalır. Belirgin iskeletsel sorunlarda diş teli tek başına yeterli olmaz; çene kemikleri ortognatik cerrahiyle doğru konuma getirilir.

Birçok hastada ikisi birlikte bulunur. Bu yüzden ortognatik cerrahi neredeyse her zaman ortodontiyle birlikte planlanır.

Aşağıdakiler kendi başına tanı koydurmaz, ama bir değerlendirme yaptırmanız için iyi bir nedendir:

• Profilde belirgin fark: Çene ucunun belirgin önde ya da geride olması
• Alt dişlerin üst dişlerin önünde kapanması
• Açık kapanış: Dişler kapatıldığında ön dişlerin birbirine değmemesi, ısırarak koparmanın zor olması
• Yüz asimetrisi: Çene ucunun bir yana kayması
• Gülerken diş etinin çok fazla görünmesi ya da yüzün alt bölümünün belirgin kısa veya uzun olması
• Ön dişlerle bir şey koparamamak, çiğnerken zorlanmak
• Dudakları zorlanmadan kapatamamak
• Uykuda horlama ve nefes durması, özellikle alt çene gerideyse
• Çene ekleminde tekrarlayan ağrı ya da ses (tek başına ameliyat nedeni değildir, ama değerlendirmede dikkate alınır; bkz. Çene Eklemi)

Hafif iskeletsel sorunlarda, çene kemiklerine dokunmadan dişlerin açıları değiştirilerek kapanış düzeltilebilir. Buna kamuflaj ortodontisi denir: sorunun kaynağı olan çene uyumsuzluğu yerinde kalır, ama dişler onu gizleyecek şekilde yerleştirilir.

Kamuflaj ortodontisi uygun hastalarda iyi sonuç verir, ama sınırları vardır:

• Çene uyumsuzluğu belirginse dişleri ne kadar eğebileceğimizin bir sınırı vardır; aşırı eğim dişlerin ve diş etinin sağlığını zorlayabilir.
• Kapanış düzelse bile yüz profili değişmez; profil şikâyeti olan hastada beklentiyi karşılamayabilir.
• Bazı durumlarda sonucun zamanla geri dönme eğilimi daha yüksek olabilir.

Hangi yolun uygun olduğu, uyumsuzluğun miktarına, yüz yapısına, hastanın şikâyetine ve beklentisine göre ortodontist ile ağız, diş ve çene cerrahisi uzmanının birlikte değerlendirmesiyle belirlenir.

Büyüme dönemindeki çocuklarda bazı iskeletsel sorunlar, çenenin büyümesini yönlendiren ortodontik apareylerle erken yaşta hafifletilebilir. Bu yüzden çocuklarda erken ortodontik değerlendirme önemlidir.

Ortognatik cerrahi ise genellikle çene gelişimi tamamlandıktan sonra yapılır. Büyüme sürerken yapılan bir ameliyat, çenenin sonraki gelişimiyle bozulabilir. Yetişkinlerde üst yaş sınırı yoktur; belirleyici olan genel sağlık durumudur.

1. Şikâyetin dinlenmesi. Sizi rahatsız eden görünüş mü, çiğneme ve ısırma mı, horlama mı, yoksa hepsi mi? Beklentiler baştan konuşulur.
2. Yüz ve kapanış muayenesi. Yüz karşıdan ve profilden incelenir, dişlerin kapanışı ve çene eklemleri değerlendirilir.
3. Kayıtlar. Yüz fotoğrafları, kafa röntgenleri ve gerekirse 3 boyutlu tomografi alınır. Bu kayıtlar üzerinde yapılan ölçümler, uyumsuzluğun ne kadarının dişlerden ne kadarının kemikten kaynaklandığını gösterir.
4. Ortodontist ile birlikte planlama. Kamuflaj ortodontisi mi, ortognatik cerrahi mi uygun, seçenekler avantaj ve sınırlarıyla birlikte anlatılır.
5. Kararı birlikte vermek. Ameliyat bir zorunluluktan çok, doğru endikasyonda sunulan bir seçenektir. Süreç, süre, riskler ve beklenen değişim konuşulduktan sonra karar birlikte verilir.

• Varsa daha önce çekilmiş röntgen ya da tomografiler
• Geçmişte diş teli taktıysanız bu tedaviyle ilgili bilgiler
• Horlama ya da uyku sorunu varsa bununla ilgili yapılmış tetkikler
• Sizi rahatsız eden noktaları gösteren birkaç profil ve gülüş fotoğrafı faydalı olabilir